Tại sao Nga và Ukraine xung đột

Tại sao Nga và Ukraine xung đột
Hình ảnh vệ tinh cho thấy quân đội Nga đang điều quân gần sát biên giới Icraine

Tại sao Nga và Ukraine xung đột? Căn nguyên bắt nguồn từ các cuộc đàm phán giữa Mikhail Gorbachev và George H.W. Bush khoảng cuối thời kỳ Liên Xô.

Đọc thêm
Tình hình Nga và Ukraine mới nhất
Putin đã làm gì cho nước Nga
Tại sao Nga ngăn Ukraine gia nhập NATO

Tại sao Nga đánh Ukraine dưới góc nhìn của phương Tây?

Một câu chuyện hư cấu đã được thiết lập khi đó, với việc Hoa Kỳ hạ thấp mọi khả năng mở rộng NATO. Đặc biệt, Mỹ đã không đặt nặng vấn đề về việc đưa nước Đức thống nhất và các quốc gia thuộc Khối Warszawa cũ khác vào NATO. 

Liên Xô đã hiểu đây là một lời hứa không mở rộng NATO, mặc dù không có bằng chứng cho thấy bất kỳ lời hứa nào thực sự được thực hiện, bằng lời nói hay cách khác. Điều này khiến cả hai bên giả vờ rằng tất cả chúng ta sẽ sống hạnh phúc mãi mãi, điều mà nhiều người thực sự tin tưởng, mặc dù nó đã nhấn chìm các vấn đề lớn của an ninh châu Âu trong một thời gian.

Trong 30 năm qua, nhiều quốc gia ở ngoại vi của Nga đã muốn trở thành thành viên của NATO và Liên minh châu Âu để tách mình ra khỏi phạm vi ảnh hưởng của Moscow. Họ muốn hội nhập vào phương Tây vì nhiều lý do. Một số quốc gia có lịch sử xung đột lâu dài hoặc gần đây với Nga và coi mình là một phần của phương Tây về mặt văn hóa và chính trị. Trong các trường hợp khác, các yếu tố kinh tế hoặc chính trị đóng vai trò lớn hơn và hỗ trợ hội nhập với châu Âu mang tính giao dịch nhiều hơn.

Vì vậy, EU và thậm chí hơn thế nữa, NATO, đã tiến ngày càng xa về phía đông. Các quốc gia Baltic, từng là một phần của Liên Xô cũ, nằm trong NATO. Chưa hết, các quốc gia Đông Âu khác gồm Cộng hòa Séc, Slovakia, Ba Lan, Romania, Bulgaria và Montenegro, với Bắc Macedonia gần đây nhất đã lần lượt gia nhập NATO.

Một số quốc gia từng thuộc Liên Xô nhưng hiện đã độc lập – đáng chú ý nhất là Gruzia và sau cuộc cách mạng năm 2014, Ukraine – đã gia nhập các quốc gia muốn trở thành một phần của NATO. Người Nga đã chậm chạp trong việc phản đối việc mở rộng ảnh hưởng của phương Tây, một phần vì vào những năm 1990, họ về cơ bản tập trung vào việc giữ vững đất nước và một phần vì họ đã tính toán sai lầm phần nào. 

Lúc đầu, người Nga coi sự mở rộng của EU và sự mở rộng của NATO là khác nhau về chất. Họ coi EU như một cuộc tập trận kinh tế thuần túy và không nhận ra rằng đó là một dự án chính trị song hành với tư cách thành viên NATO. Nếu bạn gia nhập Liên minh châu Âu, bạn sẽ thua Nga với tư cách là một thị trường, nhưng cũng là một phạm vi ảnh hưởng chính trị. Người Nga đã tỉnh ngộ từ rất sớm trong chính quyền Putin và, ít nhất là kể từ bài phát biểu nổi tiếng của Tổng thống Putin tại Munich năm 2007, đã phản đối mạnh mẽ việc mở rộng tất cả các thể chế phương Tây.

Một bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2008. Vào tháng 4 năm đó, NATO đã hỗ trợ cả Gruzia và Ukraine bắt đầu quá trình gia nhập tổ chức này. Tuy nhiên, đến mùa hè, kế hoạch đã tan thành mây khói. Trong một nỗ lực nhằm tái hợp nhất các vùng lãnh thổ mà nước này đã mất trong cuộc nội chiến và sự tan rã của Liên bang Xô viết, Gruzia đã xâm lược Nam Ossetia, một lãnh thổ thuộc bảo hộ của Nga ở phía bắc Gruzia. Người Nga đã đánh bật được quân Gruzia và sau đó tiến gần đến thủ đô Tbilisi của Gruzia rồi trở về nhà. Khi làm như vậy, họ đã chứng minh hiệu quả cho các nước NATO rằng việc mở rộng sang Gruzia là không an toàn. Thông điệp của họ là chúng tôi tiếp tục hỗ trợ Gruzia về mặt quân sự và việc Gruzia chính thức gia nhập các thể chế phương Tây về cơ bản là điều không cần bàn nữa. Câu chuyện tượng tự đang xảy ra ở Ukraine.

Phiên bản Ukraine là một câu chuyện dài, nhưng về cơ bản năm 2014 đã có một cuộc cách mạng ở Kiev. Khi đó, tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych, giống như hầu hết các tổng thống Ukraine, rất tham nhũng. Ông ta cũng đang cố gắng điều hướng một con đường chính trị giữa Moscow và EU. Dưới áp lực của Nga, Yanukovych buộc phải chọn một bên và về cơ bản từ bỏ kế hoạch tham gia một hiệp định thương mại của EU, cuối cùng đã gây ra một cuộc cách mạng ở Ukraine.

Ngay từ đầu trong cuộc cách mạng này, Nga đã xuất hiện và sáp nhập bán đảo Crimea, nơi có căn cứ hải quân quan trọng của Nga ở Sevastopol. Đây là nơi có truyền thống quân sự lâu đời của Nga và là lối vào chính duy nhất của họ tới một cảng nước ấm. Thành thật mà nói, họ không thể nào để thứ đó rơi vào tay NATO, vì vậy họ đã gây sốc cho tất cả mọi người, đặc biệt là phương Tây, bằng cách nhanh chóng và hiệu quả chiếm cả căn cứ và phần còn lại của Crimea.

Các cuộc nổi dậy chống lại cuộc cách mạng thân Nga nhanh chóng diễn ra tại một số thành phố lớn ở miền Đông Ukraine. Chính phủ Ukraine, đã bị bắt vì quá tham nhũng, cho phép đánh cắp tiền dành cho chi tiêu quốc phòng, không có nhiều quân đội. Nó đã chuyển sang lực lượng dân quân được tài trợ bởi các nhà tài phiệt Ukraine để thực hiện một cuộc tấn công ở miền đông Ukraine để giành lại các vùng lãnh thổ. Khi chiến dịch đó được tiến hành, người Nga đã đến để hỗ trợ phe nổi dậy ở miền đông Ukraine gồm Donetsk và Lugansk. Đây vốn là hai tỉnh thuộc vùng Donbass giáp Nga, nhưng đã đơn phương tuyên bố ly khai và thành lập Cộng hòa nhân dân Donetsk và Cộng hòa nhân dân Luhansk.

Đây là tình hình thực tế xảy ra suốt 8 năm qua. Thật bi thảm, ít nhất 14.000 người đã thiệt mạng.

Người châu Âu đã cố gắng thương lượng để dàn xếp. Ukraine đã bầu một tổng thống mới vào năm 2019 với nhiệm vụ chấm dứt chiến tranh, phản ánh sự mệt mỏi với cuộc xung đột của nhiều người Ukraine. Nhưng các cuộc đàm phán đã không đi đến đâu. Việc Nga miễn cưỡng đàm phán và giải quyết vấn đề là do cuộc xung đột đã mang lại cho họ phần lớn những gì họ muốn. Cũng như với Gruzia, việc hội nhập phần còn lại của Ukraine vào NATO thực sự không nằm trong chương trình nghị sự chính trị trong tương lai gần.

Tuy nhiên, Nga vẫn không hài lòng sâu sắc với việc phương Tây mở rộng sang các quốc gia mà họ cho là cần thiết cho an ninh của họ. Hiện nay Nga đang kích động một cuộc khủng hoảng vì nhu cầu xây dựng lại cấu trúc chính trị ở Tây Âu để Mỹ không thể đưa vũ khí hạt nhân vào các nước láng giềng và các lực lượng quần chúng ở biên giới của Nga. Tất cả những điều đó đều đúng, theo quan điểm của Nga, sự bành trướng của phương Tây đã làm suy yếu đáng kể vị trí chiến lược của họ. Đồng thời, vì nhiều lý do khác nhau, hầu như tất cả các thỏa thuận mà phương Tây có với người Nga về vũ khí hạt nhân và vị trí đặt vũ khí thông thường ở châu Âu đã bị người Nga hoặc phương Tây hoặc cả hai từ bỏ. Giờ đây, chúng ta đang ở trong một tình huống mà an ninh thời Chiến tranh Lạnh hoặc thậm chí là cơ sở hạ tầng an ninh thời hậu Chiến tranh Lạnh để giúp duy trì hòa bình ở châu Âu không còn nhiều.

Vậy việc xây dựng quân đội có phải là một trong nhiều cách điều động mà người Nga có thể thực hiện để đạt được kết quả như ý muốn?

Đúng. Người Nga coi đây là một trò chơi. Họ đã thua, và bây giờ là lúc để thay đổi động lực, đạt được một thỏa thuận mới, theo đó NATO đồng ý không mở rộng nữa và thực hiện các thỏa thuận mới về lực lượng thông thường và vũ khí hạt nhân ở châu Âu và một cơ sở hạ tầng an ninh mới.

Tất nhiên, từ quan điểm của người Nga, đó không phải là cách duy nhất để bảo vệ Nga. Về mặt lý thuyết, Nga có thể trở thành một nước dân chủ, trở thành đồng minh và gia nhập EU. Nhưng khả năng đó là viển vông và chắc chắn là không thể xảy ra dưới chế độ hiện tại của Nga. Nếu loại trừ khả năng Nga bất ngờ gia nhập phương Tây và các thể chế của châu Âu, thì những lo ngại về an ninh của họ là điều dễ hiểu. Trong khi đó, Hoa Kỳ có thể nói ‘Ukraine và Georgia là các quốc gia độc lập. Nếu họ muốn ở trong đội của chúng tôi, họ sẽ có thể quyết định điều đó.

Liệu các nhà lãnh đạo của các quốc gia đó có tiếng nói cuối cùng trong các cuộc đàm phán với Nga không?

Đó là quan điểm của Hoa Kỳ. Toàn bộ cấu trúc của luật quốc tế được xây dựng xung quanh các quốc gia có chủ quyền và ý tưởng rằng các quốc gia có thể lựa chọn liên minh của riêng mình. Vì vậy, vị trí này là hoàn toàn chính đáng. Người Nga có những lo ngại hợp lý về an ninh và Ukraine nên được phép tự quyết định tương lai của mình. Đó là lý do tại sao điều này rất khó khăn và rất hóc búa.

Cách giải quyết cũ của thế kỷ XIX đó là bỏ qua Ukraine và để các cường quốc thực hiện thỏa thuận của họ. Nhưng ngày nay khác với trăm năm trước. Phương Tây cam kết Ukraine phải ở trong hàng ngũ của họ. Đó là lý do tại sao Tổng thống Biden liên tục nói rằng sẽ không có cuộc thảo luận nào nếu không có Ukraine (gia nhập NATO).

By KIM

KIM là một nhà báo. Tôi viết về các vấn đề kinh tế, xã hội và đôi khi cả du lịch. Sở thích đọc sách và nấu ăn cho gia đình.