Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận chính trị, triết học và kinh tế do Karl Marx, Friedrich Engels đặt nền móng từ giữa thế kỷ 19, sau đó được Vladimir Lenin kế thừa và phát triển trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản đã bước vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.
Đây là nền tảng tư tưởng của nhiều phong trào cộng sản và đảng cầm quyền trên thế giới, trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ba bộ phận cấu thành
Chủ nghĩa Mác-Lênin gồm ba bộ phận lý luận chính, gắn kết chặt chẽ với nhau.
Triết học Mác-xít (hay Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử) khẳng định vật chất quyết định ý thức, mọi sự vật đều vận động theo quy luật mâu thuẫn, phủ định và phát triển. Lịch sử loài người được nhìn nhận qua lăng kính đấu tranh giai cấp, từ chiếm hữu nô lệ đến phong kiến, tư bản và cuối cùng là xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế chính trị học phân tích bản chất của chủ nghĩa tư bản, trung tâm là học thuyết giá trị thặng dư: công nhân tạo ra giá trị nhưng chỉ nhận lại một phần dưới dạng tiền lương, phần còn lại bị nhà tư bản chiếm đoạt. Từ đó, mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và vô sản là tất yếu và ngày càng sâu sắc.
Chủ nghĩa xã hội khoa học vạch ra con đường và mục tiêu: giai cấp công nhân lãnh đạo cách mạng, xóa bỏ chế độ tư hữu, xây dựng xã hội không còn bóc lột, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, tức xã hội “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”.
Lenin đã bổ sung gì?
Lenin phát triển chủ nghĩa Mác trong điều kiện mới, với ba đóng góp lớn. Ông chỉ ra chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản, nơi các nước lớn tranh giành thuộc địa và thị trường. Ông xây dựng lý luận về đảng kiểu mới, tức đảng cộng sản có tổ chức chặt chẽ, kỷ luật cao, đóng vai trò tiên phong. Ông chứng minh rằng cách mạng xã hội chủ nghĩa có thể thắng lợi ở một nước riêng lẻ, không cần chờ đồng loạt trên toàn thế giới, điều được kiểm chứng qua Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917.
Ý nghĩa và ảnh hưởng
Chủ nghĩa Mác-Lênin tác động sâu rộng đến lịch sử thế kỷ 20, là kim chỉ nam của các cuộc cách mạng ở Nga, Trung Quốc, Việt Nam, Cuba và nhiều quốc gia khác. Tại Việt Nam, đây là nền tảng tư tưởng chính thức của Đảng và Nhà nước, được giảng dạy bắt buộc trong hệ thống giáo dục.
