Tứ bất tử gồm Đức Thánh Tản, Chử Đạo Tổ, Đức Thánh Gióng và Đức Thánh Mẫu Liễu Hạnh là những vị thánh sống mãi trong tâm thức của nhân dân, bởi những thần tích về các vị thánh mang theo những khát khao, ước vọng của cả dân tộc.
Đệ nhất Đức Thánh Tản, hay Sơn Tinh, là vị thần núi Tản Viên (ở huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội), tượng trưng cho ước vọng chinh phục tự nhiên, chiến thắng thiên tai;
Đệ nhị Đức Thánh Gióng, hay Phù Đổng Thiên Vương, tượng trưng cho tinh thần chống ngoại xâm;
Đệ tam Đức Thánh Chử Đồng Tử, hay còn được gọi là Chử Đạo Tổ, tượng trưng cho lòng hiếu nghĩa, tình yêu, hôn nhân và sự sung túc, giàu có;
Đệ tứ Thánh Mẫu Liễu Hạnh hay Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Liễu Hạnh, tượng trưng cho cuộc sống tinh thần, đức hạnh, trí tuệ, sự thịnh vượng, thơ văn.
Lần đầu tiên và người đầu tiên đưa ra danh sách Tứ bất tử là Danh nhân văn hóa thế giới, là Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi (sinh năm 1380-1442). Trong sách ‘Dư địa chí,’ Nguyễn Trái đã liệt kê Tứ bất tử, gồm Thánh Tản Viên Sơn, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử, và người thứ tư không phải là Mẫu Liễu Hạnh mà là Từ Đạo Hạnh. Thiền sư thời Lý, hiện được thờ tại Chùa Thầy (Hoài Đức, Hà Nội), là người có công rất lớn trong việc sáng lập nhiều giá trị văn hóa tiêu biểu, trong đó có môn nghệ thuật múa rối nước.
Nhưng sau đó thì danh sách Tứ bất tử đã được thay đổi. Đến thời Hậu Lê, Mẫu Liễu Hạnh, tương truyền là người con gái của Ngọc Hoàng thượng đế, ba lần đầu thai xuống trần, đã bước vào danh sách Tứ bất tử thay thế cho Từ Đạo Hạnh.
Theo chuyên gia văn hóa, PGS.TS Phạm Ngọc Trung: “Bốn vị thánh trong Tứ bất tử Việt Nam là điểm tựa về mặt tinh thần, là biểu tượng cho bốn khía cạnh quan trọng nhất của một dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển. Ví dụ như Tản Viên Sơn Thánh là vị thần liên quan đến lao động sản xuất, mà cụ thể ở đây là trị thủy để phát triển nông nghiệp lúa nước. Thánh Gióng là vị thần chiến tranh, chống ngoại xâm để bảo vệ tổ quốc. Chử Đồng Tử, đó là vị thánh về tình yêu, về xây dựng làng xóm, về sản xuất những ngành mỹ nghệ thủ công buôn bán. Thánh Mẫu Liễu Hạnh là vị thánh cai quản mặt tâm linh, phong tục tập quán, nếp sống của người Việt. Đây chính là bốn khía cạnh quan trọng nhất của một quốc gia, dân tộc. Nếu như một quốc gia, dân tộc nào mà thiếu đi một trong bốn khía cạnh đó thì không thể nào tồn tại một cách trường tồn. Dân tộc Việt Nam chúng ta trải qua 4000 năm lịch sử với bao thăng trầm, song vẫn vượt qua được là nhờ ở sự kết tinh của bốn nội dung này trong tâm thức muôn đời.”
