Nhiều người từng thắc mắc: Tại sao vay tiền ngân hàng thì tháng nào cũng phải trả lãi, nhưng gửi tiết kiệm lại phải chờ đến ngày đáo hạn mới được nhận lãi? Nhìn qua có vẻ như ngân hàng đang ở thế rất có lợi, vừa thu tiền từ người vay ngay lập tức, vừa giữ lại tiền lãi của người gửi trong nhiều tháng.
Thực ra, điều này không đúng.
Hầu hết các ngân hàng đều có sản phẩm lĩnh lãi hằng tháng, thậm chí lĩnh lãi trước ngay khi gửi tiền. Tuy nhiên, rất ít người lựa chọn vì một lý do đơn giản: lãi suất của các gói này luôn thấp hơn so với gửi tiết kiệm lĩnh lãi cuối kỳ.
Đây cũng là điều mà nhiều khách hàng ít để ý. Khi tra cứu lãi suất trên ứng dụng hoặc website ngân hàng, phương án được hiển thị mặc định gần như luôn là “lĩnh lãi cuối kỳ”, đồng thời cũng là mức lãi suất cao nhất. Muốn chọn nhận lãi hằng tháng, khách hàng thường phải chuyển sang một sản phẩm khác hoặc nhờ nhân viên tư vấn. Trong thực tế, nhân viên ngân hàng cũng ít chủ động giới thiệu các gói này nếu khách hàng không hỏi.
Vậy tại sao lại có sự khác biệt như vậy?
Thực ra, không có luật nào quy định ngân hàng phải thu lãi vay hằng tháng nhưng chỉ được trả lãi tiết kiệm vào cuối kỳ. Đây là thông lệ đã được ngành ngân hàng trên thế giới hình thành qua nhiều năm vì nó phù hợp với cách vận hành của hệ thống tài chính.
Lý do đầu tiên là quản lý rủi ro. Khi ngân hàng cho vay, khoản tiền đã nằm trong tay khách hàng. Điều ngân hàng lo nhất không phải là mất vài triệu đồng tiền lãi, mà là người vay mất khả năng trả nợ. Vì vậy, việc thu lãi hằng tháng giống như một “bài kiểm tra” diễn ra liên tục. Chỉ cần khách hàng bắt đầu chậm trả lãi, ngân hàng sẽ sớm phát hiện khoản vay có dấu hiệu rủi ro để can thiệp trước khi nợ xấu phát sinh.
Trong khi đó, với tiền gửi tiết kiệm, ngân hàng lại cần một nguồn vốn ổn định để cho vay và đầu tư. Nếu khách hàng có thể vừa nhận mức lãi suất cao nhất vừa rút tiền bất cứ lúc nào, ngân hàng sẽ rất khó chủ động cân đối nguồn vốn. Vì vậy, họ thiết kế mức lãi suất cao nhất cho những người chấp nhận để tiền đến hết kỳ hạn. Còn nếu muốn nhận lãi hằng tháng hoặc nhận trước, khách hàng vẫn có thể lựa chọn, nhưng sẽ phải chấp nhận mức lãi suất thấp hơn.
Ở góc độ kinh doanh, đây cũng là cách ngân hàng tối ưu dòng tiền. Khi khách hàng nhận lãi cuối kỳ, ngân hàng được giữ toàn bộ khoản tiền trong suốt thời gian gửi và có thể sử dụng để quay vòng vốn. Nếu phải chi lãi ngay từ mỗi tháng, chi phí vốn sẽ cao hơn, nên mức lãi suất cũng phải giảm tương ứng.
Có thể thấy, điều mà nhiều người nghĩ là “quy định bắt buộc” thực chất chỉ là một cách thiết kế sản phẩm. Người gửi tiền hoàn toàn có quyền nhận lãi hằng tháng nếu muốn, nhưng phần lớn đều lựa chọn lĩnh lãi cuối kỳ vì mức sinh lời cao hơn. Chính vì vậy, theo thời gian, hình thức này trở thành phổ biến đến mức nhiều người lầm tưởng rằng đó là lựa chọn duy nhất.
Nói ngắn gọn, không có quy định nào bắt buộc ngân hàng phải trả lãi tiết kiệm vào cuối kỳ. Đây là một thông lệ kinh doanh được các ngân hàng trên thế giới áp dụng rộng rãi vì vừa giúp họ quản trị rủi ro, duy trì nguồn vốn ổn định, vừa khuyến khích khách hàng gửi tiền lâu hơn. Đổi lại, khách hàng được hưởng mức lãi suất cao hơn so với các gói lĩnh lãi hằng tháng hoặc lĩnh lãi trước.
