Thuốc kháng viêm corticoid là gì? Thuốc kháng viêm corticoid là thuốc được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ để làm giảm các vùng bị viêm, giảm sưng, đỏ da, ngứa và dị ứng trầm trọng hoặc các vấn đề về da, hen suyễn hoặc viêm khớp.
Nguyên corticoid là nhóm nội tiết tố được phần vỏ tuyến thượng thận (nằm ngay trên cực trên hai thận) tiết vào máu dưới sự chỉ huy của tuyến yên (ở mặt dưới não) và chất chủ yếu (nhiều nhất và mạnh nhất) là cortisol…, có tác dụng chuyển hóa đường, đạm, điều hòa huyết áp… và giúp cơ thể chống đỡ những trạng thái nguy kịch (đau đớn, viêm nhiễm…).
Các nhà khoa học đã tổng hợp được nhiều corticoid mạnh hơn cortisol nhiều lần như hydrocortison, prednisolon, betamethason, dexamethason, methylprednisolon… (gọi là thuốc nhóm steroid) dùng để điều trị nhiều bệnh hiểm nghèo.
Cơ chế tác dụng của thuốc corticoid
Trong quá trình viêm, các bạch cầu thoát ra khỏi mạch máu để xâm nhập các mô bị viêm chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, vi rút… Các thuốc kháng viêm corticosteroid ngăn chặn quá trình này do làm giảm số lượng của tế bào lympho, bạch cầu ưa eosin, bạch cầu đơn nhân trong máu ngoại biên, làm giảm sự di chuyển của chúng đến các mô bị viêm và ức chế sự hoạt động của các tế bào lympho và các đại thực bào.
Ngoài ra, các thuốc kháng viêm corticosteroid còn ức chế enzym COX và phospholipase A2 là những enzym tham gia quá trình tổng hợp prostaglandin.
Corticoid được chỉ định cho rất nhiều bệnh và hiệu quả rất tốt nhưng cũng có rất nhiều biến chứng nguy hiểm. Người ta gọi thuốc là “dao hai lưỡi” mà “lưỡi” nào cũng sắc…
Chỉ định:
Các thuốc corticosteroid có tính kháng viêm, kháng dị ứng và ức chế miễn dịch nên được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý khác nhau:
- Viêm khớp dạng thấp.
- Viêm cơ.
- Lupus ban đỏ toàn thân.
- Hội chứng Sjogren.
- Hen suyễn, dị ứng…
Chống chỉ định:
- Quá mẫn với thuốc kháng viêm corticosteroid.
- Người có tiền sử viêm loét dạ dày-tá tràng, đái tháo đường, cao huyết áp.
- Người đang bị nhiễm khuẩn hay nhiễm virút hoặc nhiễm nấm toàn thân…
Tác dụng phụ của thuốc corticoid
Có thể kể đến thuốc gây rối loạn tâm thần với các biểu hiện: Mất ngủ, lo âu, trầm cảm, tăng ý định tự sát, hoặc kích thích, cáu bẳn hay lãnh đạm thờ ơ, mất trí nhớ về ngôn ngữ và lời nói, nặng thì có hoang tưởng, ảo giác; trẻ em thì quấy khóc hoặc nói lắp, hoặc quá hiếu động hay có hành vi xâm hại; gây chảy máu hoặc loét dạ dày vì làm tăng tiết axit dịch vị; giữ nước và muối nên làm béo giả và người bệnh suy tim có thể phù phổi cấp; giảm kali máu biểu hiện bằng mệt mỏi, yếu cơ, nặng sẽ loạn nhịp tim, có thể gây suy tim cấp, do kali đặc biệt cần cho cơ tim; phát bệnh tiểu đường ở người còn tiềm ẩn bệnh do tăng sản xuất glucosa ở gan và kháng insulin làm tăng glucosa máu; tăng huyết áp động mạch; gây loãng xương (xương giòn, dễ gãy do mất canxi) nhất là nữ giới sau mãn kinh; hoại tử xương vô trùng, thường ở chỏm xương đùi; làm máu dễ đông gây tắc mạch; giảm các phản ứng tự vệ của cơ thể; giảm bạch cầu hạt và giảm sức đề kháng nên dễ bị nhiễm trùng, lao phổi, nấm da; teo cơ, thường là cơ mông, cơ tứ đầu đùi; đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp; nổi nhiều mụn và sạm da nếu dùng kem chứa corticoid; gây hại cho thai và làm trẻ chậm phát triển chiều cao.
Thuốc gây ra hội chứng Cushing với biểu hiện: Béo trung tâm (béo phần thân); u mỡ sau gáy; mệt mỏi và nhanh mệt; yếu cơ gốc chi; mặt tròn, đỏ bừng; da màu hồng hoặc căng bóng, mỏng và dễ tổn thương nên thường có những đám màu tím hay những vết rạn da ở bụng, đùi, ngực và cánh tay; chậm lành vết thương, côn trùng cắn và nhiễm trùng; trầm cảm, lo lắng và dễ cáu gắt; mất kiểm soát cảm xúc; lông, tóc dày hơn hoặc nhiều hơn; rậm lông mi, tóc mai, râu, ria mép ở nữ (nam hóa); nhiều trứng cá ở mặt và lưng; kinh nguyệt thất thường hoặc không có; giảm ham muốn tình dục; liệt dương; sỏi thận…
Đặc biệt, thuốc gây suy tuyến giáp trạng và thượng thận – hai trong số những tuyến sinh mệnh của cơ thể, sản xuất những nội tiết tố quan trọng; nguy hiểm nhất là suy vỏ thượng thận nếu dùng kéo dài, bởi vỏ thượng thận tiết corticoid là do nội tiết tố ACTH (Adreno cortico trophinum hypophysarum) của tuyến yên kích thích. Khi nồng độ corticoid máu cao kéo dài sẽ ức chế ngược làm tuyến yên không tiết ACTH, nếu dừng thuốc đột ngột vỏ thượng thận sẽ không tiết corticoid do không có ACTH kích thích, dẫn đến nguy kịch tính mạng do huyết áp tụt!
Vì thế, Corticoid phải dùng liều cao nhất rồi giảm dần hoặc trước khi dừng thuốc phải tiêm ACTH để kích thích vỏ thượng thận hoạt động… Cũng vì nhiều tác dụng gây hại nên corticoid có hàng chục chống chỉ định, mà người dân có biết cũng chỉ một hai…
