Giáo sư Jin Canrong, một học giả có tiếng về quan hệ quốc tế tại Trung Quốc, từng được dẫn lời rằng: “Nga không phải anh em, mà là láng giềng.” Đằng sau câu nói tưởng như lạnh lùng này là một cách nhìn khá thực tế về quan hệ Trung-Nga: hai nước có thể hợp tác rất sâu rộng, từ năng lượng, thương mại đến quốc phòng, nhưng không có nghĩa họ là một liên minh hay sẽ luôn đứng về phía nhau trong mọi tình huống. Theo cách nhìn của Jin Canrong, Trung Quốc cần duy trì quan hệ tốt với Nga vì đây là một nước láng giềng quan trọng, nhưng đồng thời phải giữ quyền tự chủ và không để lợi ích của mình phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào.
Quan điểm của Jin Canrong có thể hiểu ngắn gọn như sau: Trung Quốc và Nga có thể là đối tác chiến lược rất gần gũi, nhưng không nên ảo tưởng hai nước là “anh em” hay một liên minh quân sự. Theo ông, quan hệ quốc tế trước hết dựa trên lợi ích quốc gia. Nga cần Trung Quốc về thương mại, năng lượng và thị trường; Trung Quốc cũng cần Nga về năng lượng, nguyên liệu và không gian chiến lược. Vì vậy, hai bên hợp tác sâu là điều dễ hiểu, nhưng khi lợi ích thay đổi, mỗi nước vẫn sẽ ưu tiên lợi ích của chính mình.
Jin Canrong cũng cho rằng Trung Quốc không nên dựa vào Nga để bảo đảm an ninh hay công nghệ. Nga có thể bán vũ khí và hợp tác quân sự với Trung Quốc, nhưng không có nghĩa Moscow sẽ chia sẻ những công nghệ quân sự cốt lõi. Ngược lại, Trung Quốc cần duy trì năng lực tự chủ về công nghệ, năng lượng và quốc phòng. Nói đơn giản, có thể hợp tác với Nga, nhưng không được phụ thuộc vào Nga.
Điểm đáng chú ý là Jin Canrong không phải một bình luận viên vô danh. Ông là Giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, chuyên về quan hệ quốc tế và chính trị Mỹ, đồng thời từng giữ vai trò Phó Hiệu trưởng Trường Nghiên cứu Quốc tế. Ông thường xuyên xuất hiện trên truyền thông Trung Quốc để bình luận về quan hệ Mỹ-Trung, Nga-Trung và chính sách đối ngoại. Vì vậy, quan điểm của ông có ảnh hưởng đáng kể trong giới học thuật và dư luận Trung Quốc, nhưng không nên hiểu đó là quan điểm chính thức của chính phủ Trung Quốc.
Nếu gói lại thành một câu thì quan điểm của ông là: “Nga là láng giềng và đối tác quan trọng, nhưng không phải người anh em mà Trung Quốc có thể giao phó lợi ích và an ninh của mình.”
