“Truyền thuyết mả Cao Biền” kể Cao Biền sợ linh khí nước Nam mà đi mãi về phương Nam, đến tận Phú Yên. Khi chết, Biền được dân làng chôn cất tử tế. Ngày nay, ở huyện Tuy An còn dấu tích mả Cao Biền nằm trên một ngọn đồi (xã An Hải, Tuy An) cách quốc lộ 1A chừng 5 cây số.
Cao Biền táng tại Đồng Môn
Trên sơn, dưới thuỷ trời chôn Cao Biền.
Cao Biền là cháu nội của danh tướng Cao Sùng Văn – người có công dẹp loạn cuộc khởi nghĩa của Lưu Tịch dưới triều Đường Hiến Tông. Cao Biền dòng dõi nhà võ nhưng giỏi văn, được thăng chức Hữu Thần Sách đô ngu hậu. Năm Hàm Thông (863) quân Nam Chiếu (tức quân Đại Lễ) chiếm đất An Nam từ tay nhà Đường.
Năm 864 Cao Biền là tướng của Lĩnh Nam Tây đạo Tiết độ sứ quân Trương Nhân tiến đánh chiếm lại đất đã mất. Cao Biền được tiến cử An Nam đô hộ kinh lược chiêu thảo sứ. Vua Đường Ý Tông chính thức thăng Cao Biền làm Tiết độ sứ.
Như vậy Cao Biền là kẻ ngoại bang xâm lược, được phong tước hiệu, làm quan cai quản xứ Giao Chỉ.
Trong “Lĩnh Nam chích quái” có truyện “Dấu trâu vàng ở huyện Tiên Du” (Bắc Ninh ngày nay) viết về Cao Biền “giỏi thuật số, thông địa lý, thường cưỡi diều giấy bay trên không trung để yểm các nơi thắng cảnh…”.
Năm 1427 Lê Lợi phá thành Đông Quan bắt sống Hoàng Phúc – Thượng thư bộ Công của nhà Minh, thu nhiều sổ sách, giấy tờ rất quan trọng, hiếm và quý. Đặc biệt trong số này có cuốn “Cao Biền địa lý tấu thư kiểu tự”, hiểu thoát nghĩa là sách tấu của Cao Biền về địa lý, liệt kê xứ Giao Chỉ có 632 huyệt chính, 1517 huyệt phụ là những nơi “huyệt đạo” phát “nhân tài anh kiệt”, “văn thì đến Tam khôi Trạng nguyên”, võ thì đến “Quận công danh tướng”… Chưa hết, còn có tập “Cao Biền tấu thư cửu long kinh” có nội dung là sách tấu của Cao Biền về phong thủy liệt kê 27 “đại địa” phát đế vương.
Điều gây ngạc nhiên cho hôm nay là những “liệt kê” này, đối chiếu với lịch sử thì thấy có nhiều phần đúng. Điều này khẳng định: Cao Biền là người có năng lực phán đoán về mặt phong thủy. Đó là sự thật!
Thành ngữ “Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non” thực ra “thoát thai” từ truyền thuyết cùng tên kể chuyện Cao Biền có phép thuật “tản đậu thành binh”. Biền gieo đậu vào đất, ủ kín một thời gian, đọc thần chú rồi mở ra, mỗi hạt đậu hóa thành một tên lính. Để yểm bùa và triệt hạ long mạch, Biền thường nuôi 100 âm binh. Một lần ông ta ở trọ nhà một bà hàng nước, nhờ bà mỗi ngày thắp một nén hương. 100 ngày thắp 100 nén hương sẽ gọi dậy 100 âm binh. Biết được tà ý, bà lão thắp cả 100 nén hương trong một ngày. Thành ra Biền có đủ 100 âm binh nhưng do “dậy non” nên chẳng làm được trò trống gì… Như vậy có thể tuy tài giỏi phong thủy, trấn yểm nhưng Biền vẫn lại thua trí tuệ đàn bà xứ An Nam. Có thể đây là giọt “nắng quái” của hoàng hôn thời mẫu hệ còn rớt lại rồi rơi vào thần thoại. Nhưng dứt khoát đây là sự khẳng định ý chí “Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” của người dân Việt.
Lại có “Truyền thuyết mả Cao Biền” kể sau khi trấn yểm Đại La không thành, Biền sợ linh khí nước Nam mà đi mãi về phương Nam, đến tận Phú Yên. Đến một làng nhỏ ven biển thấy có long mạch, Biền bèn sinh sống tại đây rồi giúp dân nhiều việc, xem đất dựng nhà, để mồ mả… Khi chết, Biền được dân làng chôn cất tử tế.
Ngày nay, ở huyện Tuy An còn dấu tích mộ Cao Biền nằm trên một ngọn đồi. Hình ảnh ấy được sinh động hóa trong câu ca dao:
“Nhìn ra thấy mả Cao Biền
Nhìn vào thấp thoáng Ma Liên, Chóp Chài”.
