Tại sao cùng tiêu cực thi cử, ở trường Lê Trực đã tìm ra ngay 9 học sinh và 2 giám thị là giáo viên, còn ở trường chuyên Tuyên Quang mới khởi tố 26 người lớn nhưng chưa rõ số học sinh nào vi phạm?
Nhiều người đã không khỏi thắc mắc như vậy, nhưng nếu phân tích kỹ thì có thể có nhiều lý do dẫn đến kết quả này. Và điều quan trọng là không nên suy luận rằng vụ nào không công bố học sinh thì nghĩa là học sinh không vi phạm, hoặc cơ quan chức năng bỏ qua.
Theo tôi có một số lý do có thể giải thích:
- Bản chất hai vụ việc khác nhau
Ở vụ Trường THCS Lê Trực, nếu có bằng chứng rõ ràng về việc học sinh mang tài liệu, sử dụng điện thoại hoặc gian lận ngay tại phòng thi thì việc xác định người vi phạm khá trực tiếp. Cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xử lý theo quy chế thi. Với lại, hiện vụ án đang được Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị tập trung đẩy nhanh tiến độ điều tra để xử lý nghiêm các đối tượng theo quy định của pháp luật!
Trong khi đó, vụ ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang được thông tin là liên quan đến đường dây tổ chức gian lận, với nhiều người lớn bị khởi tố. Trọng tâm điều tra ban đầu có thể là hành vi của những người tổ chức, môi giới, tiếp tay hoặc lợi dụng chức vụ.
- Mục tiêu của điều tra hình sự khác với xử lý kỷ luật
Nếu một học sinh bị phát hiện quay cóp trong phòng thi, đó chủ yếu là vấn đề xử lý theo quy chế giáo dục.
Ngược lại, khi cơ quan điều tra khởi tố vụ án, họ phải chứng minh các hành vi như:
- Ai tổ chức?
- Ai nhận tiền?
- Ai tiết lộ đề?
- Ai sửa bài, sửa điểm?
- Ai chỉ đạo?
Đây là những hành vi của người lớn, có thể cấu thành tội phạm.
- Học sinh có thể là người hưởng lợi nhưng chưa chắc là đồng phạm
Ví dụ:
- Một phụ huynh tự bỏ tiền nhờ người nâng điểm cho con mà học sinh không hề biết.
- Giáo viên tự sửa bài thi sau khi học sinh đã nộp bài.
Trong các trường hợp này, học sinh có thể là người được hưởng lợi nhưng chưa chắc đã có lỗi hình sự. Muốn xử lý hình sự một cá nhân, cơ quan điều tra phải chứng minh người đó có hành vi và lỗi theo quy định của pháp luật.
- Bảo vệ người chưa thành niên
Nếu có học sinh dưới 18 tuổi liên quan, cơ quan chức năng thường rất hạn chế công khai danh tính để bảo đảm quyền riêng tư và phù hợp với quy định pháp luật. Vì vậy, việc báo chí chưa nêu tên hoặc chưa công bố không đồng nghĩa là không xem xét trách nhiệm của các em.
Tóm lại, việc một vụ công bố ngay số học sinh vi phạm còn vụ khác mới công bố người lớn bị khởi tố không nhất thiết phản ánh sự thiếu công bằng. Hai vụ có thể khác nhau về:
- Tính chất hành vi.
- Giai đoạn xử lý.
- Đối tượng điều tra.
- Chứng cứ đã thu thập được.
- Quy định bảo vệ người chưa thành niên.
Nếu sau khi quá trình điều tra kết thúc mà vẫn có sự khác biệt trong cách xử lý các trường hợp có bản chất giống nhau, khi đó mới có cơ sở để phân tích và đặt câu hỏi về việc áp dụng pháp luật. Ở thời điểm này, nếu chưa có đầy đủ kết luận điều tra và bản án, sẽ không có căn cứ để khẳng định vì sao học sinh ở một vụ bị xác định vi phạm còn vụ kia thì chưa.
Thực tế, vụ ở chuyên Tuyên Quang đã được đưa về Bộ Công an trực tiếp điều tra rồi. Nên đây là một vụ việc phức tạp, cần xử lý thận trọng, đúng người đúng tội.
