Alfred Hitchcock nổi tiếng với nghệ thuật tạo suspense, tức sự hồi hộp kéo dài, nhưng ông cũng là bậc thầy của plot twist, cú bẻ lái cốt truyện làm thay đổi cách khán giả nhìn nhận những gì đã xảy ra trước đó. Điều đặc biệt là Hitchcock không sử dụng plot twist chỉ để tạo một cú sốc ở cuối phim. Có lúc ông giấu bí mật đến phút cuối, có lúc tiết lộ sự thật cho khán giả từ rất sớm, thậm chí có lúc cú twist quan trọng nhất xảy ra ngay giữa phim. Với Hitchcock, câu hỏi quan trọng không chỉ là “bí mật là gì?” mà còn là “khán giả nên biết bí mật đó vào lúc nào để tạo hiệu quả tâm lý mạnh nhất?”
Dưới đây là những plot twist nổi tiếng và đáng nhớ nhất trong các bộ phim của Alfred Hitchcock. Phần tiếp theo tiết lộ những tình tiết quan trọng và kết thúc của phim.
1. Psycho (1960): “Mẹ” của Norman Bates thực sự là ai?
Đây có lẽ là plot twist nổi tiếng nhất trong toàn bộ sự nghiệp Hitchcock, đồng thời là một trong những cú bẻ lái có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử phim kinh dị.
Trong phần lớn nửa sau Psycho, Hitchcock khiến khán giả tin rằng Norman Bates, do Anthony Perkins thủ vai, đang sống dưới sự kiểm soát của một người mẹ già độc đoán. Sau khi Marion Crane bị sát hại trong phòng tắm, Norman xuất hiện như một người con hoảng hốt cố thu dọn hiện trường để che giấu tội ác cho mẹ mình. Khán giả thậm chí còn nghe thấy những cuộc trò chuyện giữa Norman và bà Bates.
Nhưng sự thật cuối cùng kinh hoàng hơn rất nhiều. Bà Bates đã chết từ nhiều năm trước và Norman chính là kẻ sát nhân. Norman từng giết mẹ và người tình của bà, sau đó bảo quản thi thể mẹ và dần hình thành một nhân cách khác mang hình ảnh của bà. Khi nhân cách “Mẹ” chiếm quyền kiểm soát, Norman mặc quần áo của bà và thực hiện các vụ giết người.
Khoảnh khắc Lila Crane quay chiếc ghế trong tầng hầm và phát hiện xác khô của bà Bates là một trong những màn tiết lộ nổi tiếng nhất lịch sử điện ảnh.
Nhưng Psycho thực ra có tới hai cú bẻ lái lớn. Cú đầu tiên xảy ra sớm hơn nhiều, khi Hitchcock giết Marion Crane, nhân vật mà khán giả tưởng là nữ chính, ngay khoảng giữa phim. Janet Leigh là ngôi sao lớn nhất của tác phẩm và Marion đã dẫn dắt toàn bộ câu chuyện từ đầu, nên khán giả năm 1960 gần như không thể hình dung cô có thể biến mất khi phim còn rất dài. Hitchcock không chỉ giết một nhân vật, ông giết luôn câu chuyện mà khán giả tưởng mình đang xem, rồi chuyển bộ phim sang một hướng hoàn toàn khác.
2. Vertigo (1958): Madeleine chưa bao giờ là Madeleine
Nếu plot twist của Psycho gây sốc, cú bẻ lái trong Vertigo lại đáng chú ý vì nó thay đổi hoàn toàn ý nghĩa tâm lý của bộ phim.
Scottie, do James Stewart thủ vai, là một cựu cảnh sát mắc chứng sợ độ cao. Người bạn cũ Gavin Elster thuê anh theo dõi người vợ Madeleine, do Kim Novak thủ vai, vì cô có những hành vi kỳ lạ và dường như bị ám ảnh bởi một phụ nữ đã chết. Scottie dần yêu Madeleine nhưng cuối cùng bất lực nhìn cô lao khỏi tháp chuông vì chứng sợ độ cao khiến anh không thể lên tới đỉnh.
Sau cái chết của Madeleine, Scottie suy sụp. Một thời gian sau, anh gặp Judy Barton, một phụ nữ có ngoại hình rất giống Madeleine.
Sự thật là Judy chính là người phụ nữ Scottie từng biết dưới tên Madeleine. Gavin đã thuê Judy đóng giả vợ mình để dựng nên một câu chuyện về người phụ nữ có ý định tự sát. Scottie được lựa chọn làm nhân chứng chính vì Gavin biết anh mắc chứng sợ độ cao và không thể lên tới đỉnh tháp chuông. Khi Scottie bị mắc kẹt phía dưới, Gavin đưa thi thể người vợ thật lên trên rồi ném xuống, khiến Scottie tin rằng Madeleine đã tự sát.
Điều đặc biệt nằm ở cách Hitchcock xử lý cú twist. Thay vì giữ bí mật cho tới đoạn kết, ông tiết lộ cho khán giả rằng Judy chính là Madeleine giả trước khi Scottie phát hiện ra.
Từ thời điểm đó, Vertigo không còn là một phim bí ẩn theo nghĩa thông thường. Khán giả biết sự thật nhưng Scottie không biết. Chúng ta phải nhìn anh cố biến Judy thành hình ảnh Madeleine trong khi biết rằng người phụ nữ ấy thực sự chính là người anh đang tìm kiếm.
Hitchcock vì thế biến surprise, sự bất ngờ, thành suspense, sự hồi hộp kéo dài. Đây là một trong những ví dụ rõ nhất cho triết lý kể chuyện của ông.
3. The 39 Steps (1935): Bí mật không nằm trong một tập tài liệu
The 39 Steps là một trong những bộ phim quan trọng nhất thời kỳ Hitchcock còn làm việc tại Anh và cũng là ví dụ kinh điển về MacGuffin, một mục tiêu hoặc bí mật dùng để thúc đẩy nhân vật hành động và đưa cốt truyện tiến lên.
Richard Hannay, do Robert Donat thủ vai, vô tình bị cuốn vào một mạng lưới gián điệp rồi bị nghi ngờ giết người. Trước khi chết, một nữ điệp viên nói với anh về tổ chức bí mật mang tên “The 39 Steps” và một bí mật quân sự đang có nguy cơ bị đưa ra khỏi nước Anh.
Hannay chạy trốn cảnh sát đồng thời cố tìm ra bí mật đó. Khán giả tự nhiên nghĩ rằng phải tồn tại một bản thiết kế, tài liệu hay vật thể bí mật nào đó.
Nhưng cuối phim, sự thật được hé lộ: không hề có tài liệu mật cần phải vận chuyển. Thông tin về thiết kế động cơ máy bay đã được Mr. Memory, một nghệ sĩ có trí nhớ phi thường, ghi nhớ hoàn toàn trong đầu.
Con người trở thành chính “ổ lưu trữ” của bí mật. Hitchcock qua đó cho thấy bản chất của MacGuffin: khán giả đã theo dõi một cuộc truy đuổi kéo dài, trong khi hình thức vật lý của thứ mọi người truy tìm thực ra chẳng quan trọng.
4. Shadow of a Doubt (1943): Người chú đáng kính là một kẻ sát nhân
Plot twist của Shadow of a Doubt không được xây dựng như một cú lật bài duy nhất ở cuối phim. Sức hấp dẫn nằm ở quá trình Hitchcock từng bước phá hủy hình tượng một con người mà nhân vật chính tuyệt đối tin tưởng.
Charlotte “Charlie” Newton sống cùng gia đình tại thị trấn Santa Rosa yên bình. Cô cảm thấy cuộc sống quá buồn tẻ và đặc biệt vui mừng khi người chú Charlie Oakley đến thăm. Với cô, chú Charlie là một người đàn ông lịch lãm, từng trải và thú vị, gần như đại diện cho thế giới rộng lớn bên ngoài thị trấn nhỏ.
Nhưng hàng loạt chi tiết bất thường khiến Charlie trẻ bắt đầu nghi ngờ.
Cuối cùng cô nhận ra người chú mình thần tượng chính là kẻ bị cảnh sát truy tìm với biệt danh “Merry Widow Murderer”, tên sát nhân chuyên nhắm tới những góá phụ giàu có.
Cú twist đặc biệt hiệu quả bởi Hitchcock không đưa cái ác từ bên ngoài xâm nhập vào gia đình. Cái ác đã ngồi ngay tại bàn ăn, nói chuyện lịch thiệp và được mọi người yêu quý.
Đây cũng là một trong những tư tưởng quan trọng nhất xuyên suốt điện ảnh Hitchcock: kẻ nguy hiểm không nhất thiết phải có vẻ ngoài đáng sợ. Một con người lịch thiệp và hoàn toàn bình thường có thể che giấu những điều kinh khủng.
5. Suspicion (1941): Ly sữa có thực sự chứa thuốc độc?
Suspicion là trường hợp thú vị vì Hitchcock dành gần như toàn bộ bộ phim để khiến khán giả nghi ngờ một người đàn ông có thể là kẻ sát nhân.
Lina, do Joan Fontaine thủ vai, kết hôn với Johnnie, do Cary Grant thủ vai. Sau đám cưới, cô dần phát hiện chồng mình nói dối, tiêu tiền thiếu trách nhiệm và mắc nợ. Khi một người quen qua đời, Lina bắt đầu nghi ngờ Johnnie có thể đang lên kế hoạch giết mình để hưởng lợi tài chính.
Hitchcock đẩy nỗi nghi ngờ lên cao trong cảnh Johnnie mang một ly sữa lên cầu thang cho vợ. Để khiến chiếc ly trở thành tâm điểm của khung hình, Hitchcock cho đặt nguồn sáng bên trong đạo cụ, khiến nó phát sáng một cách bất thường giữa không gian tối. Khán giả gần như bị ép phải nghĩ: trong ly có thuốc độc.
Nhưng cuối cùng Johnnie không phải kẻ sát nhân như Lina tưởng. Anh thú nhận rằng mình đã tuyệt vọng vì nợ nần và từng nghĩ tới việc tự sát.
Đây cũng là một trường hợp gây tranh luận nổi tiếng trong sự nghiệp Hitchcock vì kết thúc của bộ phim chịu ảnh hưởng từ quá trình chuyển thể và những giới hạn của hệ thống hãng phim Hollywood. Vì vậy, Suspicion thú vị không chỉ bởi cú bẻ lái trên màn ảnh mà còn bởi câu hỏi Hitchcock ban đầu muốn câu chuyện đi theo hướng nào.
6. Lifeboat (1944): Người được cứu lại chính là thuyền trưởng U-boat
Lifeboat thực hiện một thử nghiệm rất Hitchcock: đặt gần như toàn bộ câu chuyện trong một chiếc thuyền cứu sinh giữa Đại Tây Dương.
Sau khi tàu của họ bị một tàu ngầm Đức đánh chìm trong Thế chiến II, những người sống sót kéo một người Đức tên Willi lên thuyền. Anh ta tự giới thiệu mình như một thủy thủ bình thường của chiếc U-boat vừa bị đánh chìm.
Ban đầu, Willi có vẻ là người cần được cứu. Nhưng dần dần những người trên thuyền nhận ra anh ta biết nhiều hơn những gì mình thừa nhận.
Cuối cùng, sự thật lộ ra: Willi không phải một thủy thủ cấp thấp mà là thuyền trưởng của chiếc U-boat Đức.
Sự đảo ngược rất hiệu quả vì cấu trúc của Lifeboat không cho các nhân vật đường lui. Kẻ mà họ vừa cứu lên cũng chính là người có kiến thức và năng lực sinh tồn vượt trội nhất, đồng thời là kẻ thù nguy hiểm nhất trên chiếc thuyền nhỏ.
Điều đặc biệt trong plot twist của Hitchcock
Nhìn vào những bộ phim trên có thể thấy Hitchcock không sử dụng một công thức plot twist duy nhất. Psycho che giấu sự thật để tung ra cú sốc lớn. Vertigo lại tiết lộ bí mật cho khán giả từ sớm để biến bí mật thành suspense. Shadow of a Doubt để sự thật xuất hiện từ từ. The 39 Steps dùng cú twist để chơi với MacGuffin. Suspicion khiến khán giả nhận ra rằng chính sự nghi ngờ của mình có thể đã dẫn họ tới kết luận sai.
Đây chính là điểm khiến plot twist của Hitchcock khác với kiểu “cú lật cuối phim” thông thường. Ông không chỉ hỏi: “Làm thế nào để khiến khán giả bất ngờ?” mà còn hỏi: “Sau khi biết sự thật, khán giả sẽ nhìn lại toàn bộ những gì vừa xem như thế nào?”
Và đôi khi Hitchcock thậm chí chủ động từ bỏ cú sốc để đạt được thứ ông coi trọng hơn. Vertigo là ví dụ hoàn hảo: ông cho khán giả biết bí mật trước nhân vật bởi biết sự thật rồi phải chờ nhân vật phát hiện ra nó có thể căng thẳng hơn nhiều so với việc giữ bí mật đến phút cuối.
Đó là lý do những plot twist của Psycho, Vertigo, The 39 Steps hay Shadow of a Doubt vẫn còn được phân tích sau nhiều thập niên. Hitchcock không coi plot twist là một trò đánh lừa khán giả đơn thuần. Với ông, cú bẻ lái là công cụ để thay đổi điểm nhìn, đảo ngược sự đồng cảm và buộc người xem phải đánh giá lại chính những điều mà vài phút trước họ vẫn tin là sự thật.
